Daşıyıcının məsuliyyəti ilə yük sığortası eyni anlayış deyil. Daşıyıcının məsuliyyəti müqavilə və tətbiq olunan qaydalarla məhdudlaşa bilər, yük sığortası isə seçilmiş təminat şərtlərinə əsasən malın maliyyə riskini ayrıca qorumağa xidmət edir.
Hansı yüklər üçün xüsusilə vacibdir?
Yüksək dəyərli avadanlıq, elektronika, temperatur həssas məhsul, şüşə və kövrək mallar, çoxmərhələli multimodal daşınma və uzun tranzitli konteyner yükləri üçün risk ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Sığorta dəyəri necə müəyyən edilir?
İlkin sorğuda kommersiya invoysu, fraxt və digər razılaşdırılmış xərclər nəzərə alına bilər. Dəqiq baza sığortaçı və seçilmiş şərtlərdən asılıdır. Yükün dəyərini aşağı göstərmək mümkün ödənişə təsir edə bilər.
Təminat şərtlərini oxumaq
Yalnız “yük sığortalanıb” ifadəsi kifayət deyil. Əhatə olunan hadisələr, istisnalar, franşiza, başlanğıc və bitmə nöqtəsi, qablaşdırma tələbi və bildiriş müddəti yoxlanmalıdır. Müharibə, tətil, temperatur və xüsusi yük riskləri ayrıca şərt tələb edə bilər.
Hadisə zamanı ilk addımlar
- Zədəni qəbul sənədində qeyd edin;
- yük və qablaşdırmanı foto və video ilə sənədləşdirin;
- daşıyıcıya və sığorta əlaqəlisinə vaxtında bildirin;
- zədələnmiş malı və qablaşdırmanı baxışadək qoruyun;
- invoys, packing list və nəqliyyat sənədini hazır saxlayın.
Dəqiq sorğu necə hazırlanır?
Yükün adı, dəyəri, marşrutu, nəqliyyat növü, qablaşdırması, xüsusi riskləri və daşınma tarixi təqdim edilməlidir. Qiymət sorğusunda sığorta ehtiyacını ayrıca qeyd edin ki, logistika təklifi ilə birlikdə qiymətləndirilsin.
Beynəlxalq yük sığortasından əvvəl nəyi yoxlamaq lazımdır?
Polis üzrə sığorta predmeti, marşrut, nəqliyyat növləri, təminatın başlama və bitmə nöqtəsi, franşiza, qablaşdırma tələbi və istisnalar yazılı yoxlanmalıdır. Incoterms® 2020 seçimi riskin satış müqaviləsində hansı nöqtədə keçdiyini anlamağa kömək edir, lakin sığorta təminatını özü müəyyən etmir.
Yükün kommersiya dəyərini, daşınma xərcini, qablaşdırmanı və xüsusi riskləri logistika qiymət sorğusunda ayrıca göstərin. Yekun təminat yalnız sığortaçının polisi və şərtləri ilə təsdiqlənir.
Yük sığortasının əsas növləri: ICC A, B və C
Beynəlxalq praktikada yük sığortası əsasən London Sığortaçılar İnstitutunun standart şərtləri (Institute Cargo Clauses) üzrə bağlanır. ICC (A) “bütün risklər” prinsipi ilə işləyir və yalnız açıq göstərilən istisnaları əhatə etmir; ICC (B) və ICC (C) yalnız sadalanan hadisələri (yanğın, gəminin batması, aşırma zamanı düşmə və s.) əhatə edən daha dar təminatlardır. Yüksək dəyərli, kövrək və elektron mallar üçün adətən ICC (A), aşağı dəyərli kütləvi yüklər üçün isə ICC (C) qiymətləndirilir. Müharibə və tətil riskləri ayrıca əlavə şərtlərlə sığortalanır.
Daşıyıcının məsuliyyət limitləri niyə kifayət etmir?
Daşıyıcının məsuliyyəti beynəlxalq konvensiyalarla çəkiyə görə məhdudlaşdırılır: avtomobil daşımalarında CMR Konvensiyasına əsasən kiloqram başına 8,33 SDR; dəniz daşımalarında Haaqa-Visbi qaydalarına görə yer başına 666,67 SDR və ya kiloqram başına 2 SDR (hansı böyükdürsə); hava daşımalarında Monreal Konvensiyasına görə kiloqram başına təxminən 26 SDR (2024-cü il indeksləşdirməsindən sonra). SDR (xüsusi borcalma hüququ) Beynəlxalq Valyuta Fondunun hesab vahididir. Məsələn, 200 kq çəkidə 40 000 ABŞ dolları dəyərində avadanlıq üçün CMR limiti dəyərin kiçik hissəsini əhatə edir. Bu boşluğu yalnız ayrıca yük sığortası bağlayır.
Incoterms 2020 və sığorta öhdəliyi
Yalnız iki Incoterms qaydası satıcının sığorta bağlamasını tələb edir: CIF (dəniz) minimum ICC (C) səviyyəsində, CIP isə 2020 redaksiyasından sonra ICC (A) səviyyəsində təminat nəzərdə tutur. FOB, FCA, EXW, DAP və digər şərtlərdə sığorta bağlamaq alıcının öz qərarıdır. Riskin keçid nöqtəsini Incoterms seçim alətində yoxlayın.
Sığorta haqqı nədən asılıdır?
Sığorta haqqı adətən sığorta dəyərinin (invoys dəyəri + fraxt + razılaşdırılmış əlavə faiz, çox vaxt 10%) faizi kimi hesablanır. Faizə təsir edən amillər: malın növü və zədələnmə riski, qablaşdırma, marşrut və tranzit ölkələr, nəqliyyat növü və aşırma sayı, seçilmiş təminat (A, B və ya C), franşiza və göndərişin tezliyi. Müntəzəm göndərişlər üçün açıq (baş) polis, birdəfəlik yüklər üçün isə tək göndəriş polisi bağlanır.
Tez-tez verilən suallar
Sığorta məcburidirmi?
Beynəlxalq yük sığortası qanunla məcburi deyil; lakin akkreditiv, satış müqaviləsi və ya CIF/CIP şərti sığortanı tələb edə bilər.
Sığorta hadisəsində nə qədər vaxt var?
Görünən zədə qəbul zamanı, gizli zədə isə polisdə göstərilən qısa müddət ərzində (adətən bir neçə gün) yazılı bildirilməlidir. Müddətin ötürülməsi ödənişdən imtinaya səbəb ola bilər.
Sığortanı kim təşkil edir?
Sığortanı sığorta şirkəti və ya broker rəsmiləşdirir; logistika koordinatoru dəyər, marşrut və risk məlumatlarını təqdim edərək prosesi əlaqələndirir. Logistika xidmətləri səhifəsində bu koordinasiya izah olunur.
